Θέμα “Η Τέχνη μου για τον Άνθρωπο”.
Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα σας.
Σας καλωσορίζω κι εγώ στην αποψινή εκδήλωση , για να τιμήσουμε έναν μεγάλο Λευκαδίτη ζωγράφο, το Θεμιστοκλή Καρφάκη. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στα Ασπρογερακάτα, ένα μικρό χωριό του πρώην Δήμου Σφακιωτών της ορεινής Λευκάδας, χωριό που γεννήθηκε ο Άνθρωπος, ο ζωγράφος, ο αγωνιστής Θεμιστοκλής Καρφάκης. Για το λόγο αυτό κυρίως αποδέχτηκα με μεγάλη χαρά και τιμή την πρόταση του Θοδωρή Γεωργάκη και της οικογένειας του τιμώμενου απόψε Θεμιστοκλή Καρφάκη να μιλήσω και τους ευχαριστώ θερμά!
Το θέμα της εισήγησής μου “η Τέχνη μου για τον Ανθρωπο”, μια φράση που χαρακτηρίζει το ζωγράφο Θεμιστοκλή Καρφάκη και χρησιμοποιεί πολλές φορές ο Θοδωρής Γεωργάκης, συγγραφέας του βιβλίου που παρουσιάζουμε απόψε. Πριν έρθω στο βιβλίο, θα εκθέσω πώς γνώρισα εγώ το Θεμιστοκλή Καρφάκη. Υπήρξε κάποια συγγένεια με την οικογένεια του πατέρα μου, που ως συνομίληκός του και απλός εργάτης γης τον θαύμαζε και αισθανόταν ένα δέος όταν μιλούσε γι αυτόν. Περισσότερο γνώριζα τον αδερφό του και φωτογράφο Αλέκο Καρφάκη, που έχει κάνει μάλιστα λίγες, αλλά πολύτιμες φωτογραφίες των γονιών μου κι εμάς των παιδιών,στιγμές όμορφες της οικογενειακής μας θαλπωρής. Μιλούσαν πολύ γι αυτόν, κάποιες φορές λέγανε πράγματα που δεν έπρεπε να ακούσουμε εμείς τα παιδιά. Κάποια μέρα μας επισκέφτηκε ο ζωγράφος στο σπίτι. Φώναζε από το δρόμο, αγκαλιάστηκαν με τον πατέρα μου, ήρθε στη σάλα, η μάνα μου τον κέρασε γλυκό του κουταλιού. Μας έφερε κι ένα αντίγραφο (φωτογραφία μάλλον ) έργου που απεικόνιζε την Κύπρο αλυσοδεμένη. Έμεινε πολλή ώρα και κουβέντιαζαν. Δεν καταλάβαινα και πολλά, διέκρινα όμως έναν δυνατό χαρακτήρα, έναν ευαίσθητο άνθρωπο , προβληματισμένο για όλα και πολύ περήφανο για τη ζωγραφική του. Χάρηκε πολύ που ήμασταν καλοί μαθητές εγώ και ο αδερφός μου και μας ευχήθηκε να σπουδάσουμε και να φύγουμε από το χωριό και τη σκληρή ζωή του. Αυτόν τον πίνακα για την Κύπρο θυμήθηκα το 2020 , τότε που έγραψα μια κριτική για το βιβλίο ΑΝΑΤΟΛΗ της Βικτώριας Χίσλοπ. Γράφω λοιπόν εκεί “Διαβάζοντας το βιβλίο και βλέποντας την τραγική μοίρα της πρωταγωνίστριας Αφροδίτης και της νεκρής πόλης της Αμμοχώστου, το μυαλό μου πήγε σε έναν πίνακα ζωγραφικής ενός αξιόλογου Λευκαδίτη ζωγράφου. Ο Θεμιστοκλής Καρφάκης, εξ Ασπρογερακάτων Λευκάδας ορμώμενος, ζωγράφισε την Κύπρο ως μια αλυσοδεμένη και κακοποιημένη νέα γυναίκα και ομολογώ πως έναν τέτοιο συμβολισμό διέκρινα κι εδώ, χωρίς φυσικά να γνωρίζω τις σκέψεις της κυρίας Χίσλοπ”. Τα χρόνια πέρασαν,τέλος Ιουλίου επισκέφτηκα στη Λευκάδα την έκθεση ζωγραφικής στην αίθουσα ΣΤΑΜΟΣ , με θέμα “TERRA FEMINA” / ΓΗ ΓΥΝΑΙΚΟΣ (διάρκεια έκθεσης με έργα αφιερωμένα στη γυναίκα 20-30 Ιουλίου 2026), όπου γνώρισα τον εγγονό του Χρήστο, ένα επιστήμονα και μουσικά καλλιεργημένο νέο και μιλήσαμε για τους πίνακες της έκθεσης, επικέντρώνοντας το ενδιαφέρον μου στον πίνακα που απεικονίζει τη μητέρα του , μια δουλεμένη γυναίκα από τα Ασπρογερακάτα, με τη λευκαδίτικη στολή της. Θερμά συγχαρητήρια στην οικογένεια και τις κυρίες Φανή Κουλοχέρη και Ανθή Στεργίου για την επιμέλεια της έκθεσης αυτής. Τους ευχαριστώ θερμά, που μου έδωσαν την ευκαιρία να ενεργοποιήσω τη μνήμη μου για το μεγάλο δημιουργό τόσα χρόνια μετά.
Έρχομαι τώρα στο βιβλίο του Θοδωρή Σ. Γεωργάκη , μια βιογραφία 110 σελίδων, με τίτλο “ο ζωγράφος θεμιστοκλής Καρφάκης”, που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Θα κάνουμε μια σύντομη περιδιάβαση στις σελίδες του, προκειμένου να δούμε τη σπουδαιότητα της έρευνας και της συνεργασίας και να αξιολογήσουμε τη σημασία του συγκεκριμένου πονήματος, μιας και από τη μια μεριά η οικογένεια προσπαθεί να αναδείξει το έργο του σπουδαίου Θεμιστοκλή Καρφάκη, από την άλλη όμως ο Θοδωρής Γεωργάκηςπαρουσιάζει όχι μόνο στοιχεία για τη ζωγραφική, αλλά τη ζωή του, τους αγώνες του, την προσωπικότητά του. Ο συγγραφέας αναφέρει μεταξύ άλλων στο εισαγωγικό του σημείωμα τον ευπατρίδη Δημήτρη Γιαννουλάτο, που ειχε κι αυτός την ιδέα για το βιβλίο, την επαφή και συνεργασία με τα παιδιά του ζωγράφου, Ζώη και Σταυρούλα, την ερευνα και μελέτη του για τη ζωγραφική τέχνη, την εμπειρία του από τις εκδηλώσεις στην Ηλιούπολη επί Δημαρχίας Θεόδωρου Γεωργάκη, την προσωπική γνωριμία με το Θεμιστοκλή Καρφάκη και τη συνεργασία του με τη Φανή Κουλοχέρη. Σημαντικά στοιχεία κατανόησης της μορφής και προσωπικότητας του ζωγράφου και αντιπροσωπευτικών έργων του είναι οι φωτογραφίες ( σελίδες 4,9,13,16,26,31 με το Μίκη Θεοδωράκη, 35,43,46,49, 55, 68,75,80,88, 92,97,99,103,107,108).
Τα τιτλοφορημένα κεφάλαια διευκολύνουν επίσης τον αναγνώστη, καθώς ξεκινούν με απόψεις γενικά διατυπωμένες(αποτέλεσμα της έρευνας του συγγραφέα ) και καταλήγουν πάντα στο Θεμιστοκλή Καρφάκη, αναφέροντας κάθε φορά κάτι ιδιαίτερο και χαρακτηριστικό γι αυτόν. 1)ΚΑΤΑΔΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΣΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ: Η Ζωγραφική ως τέχνη, η ιστορία της και ο ανθρωπιστικός χαρακτήρας της ζωγραφικής του Καρφάκη 2)ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ: η ζωή του, οι αγώνες του, το έργο του από το 1924 που γεννήθηκε ως το 2014 που πέθανε 3) Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΤΡΟΠΙΑ: Γεννήθηκε ζωγράφος, αυτοδίδακτος, με τέχνη ουμανιστική και οικουμενική, επηρεασμένη από κάποιες τεχνοτροπίες 4) ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΟΥ : Αναπαραστατικός ζωγράφος, με σαφείς ροπές προς τον ιμπρεσσιονισμό, την πορτρετογραφία, την τοπιογραφία, τη βυζαντινή νοοτροπία – αγιογραφία, έχοντας ως πρότυπα μεγάλους ζωγραφους, κυρίως τον Βαν Γκογκ και τον Καραβάτζιο.με πρόθεση να ξαναπλάθει από την αρχή τον κόσμο ζωγραφίζοντας , χρησιμοποιώντας σε κάθε του ρήση τη φράση “η Τέχνη για τον άνθρωπο 5) Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥ : Ένας αυτοταγμένος, επαναστατικός καλλιτέχνης, άριστος εκφραστής της ελληνικότητας της τέχνης με στοιχεία την αλληγορία, τον υπαινιγμό, τη μυθολογία, την ιστορία, τη θρησκεία, την εθνική αυτογνωσία και αυτοβεβαίωση 6): ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΑΙΝΙΓΜΟΙ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ: πέρα από την απεικόνιση της πραγματικότητας υπάρχει στα έργα του μια εσωτερική εμπειρία του δημιουργού, με διάχυτο το ερωτικό στοιχείο, που οδηγεί το θεατή στην ομορφιά με τα δικά του μάτια και αισθήσεις. 7) : Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΥ ΔΕΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΟΥ: η τεχνική αρτιότητα των έργων, η αισθητική προσέγγιση της θεματογραφίας , η συμβολική θεολογική διάσταση καθώς και ένα κράμα Κρητικής και Μακεδονικής Σχολής στις επινοήσεις του προκαλούν το ενδιαφέρον και το θαυμασμό κάθε σκεπτόμενου ανθρώπου! 8) Η ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΟΥ : οι εικόνες του μεταδίδουν μηνύματα και με την τεράστια γκάμα των αγιογραφικών του έργων οικοδομείται μια σχέση ζωής με το Θεό και τους αγίους. 9) ΟΙ ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ : φιλοτέχνησε πορτρέτα επώνυμων και ανώνυμων ανδρών και γυναικών, αποκτώντας μαζί τους μια σχέση αμοιβαιότητάς και κατανόησης! Εξέχουσα θέση κατέχουν το πορτρέτο του Κύπριου υπουργού Στυλιανού και η προσωπογραφία του Ανδρέα Παπανδρέου, που φιλοτέχνησε τη δεκαετία του 1980 έπειτα από παραγγελία του ίδιου του τότε πρωθυπουργού της Ελλάδος! 10) ΠΑΘΙΑΣΜΕΝΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ: το πάθος του για το δίκαιο και τη ζωή φρόντισε να το δείξει και στον τρόπο με τον οποίο υπηρέτησε την ιερή του τέχνη, τη ζωγραφική 11) Ο ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΚΑΡΦΆΚΗΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΟΥΜΕΝΟΣ: το κεφάλαιο αυτό θεωρώ το πιο συγκλονιστικό και σημαντικό μέρος του βιβλίου, μιας και ο ίδιος σε πρωτο πληθυντικό πρόσωπο και με εύληπτο λόγο μιλάει για την καταγωγή, την οικογένεια, τη φτώχεια, την ένταξή του στο ΕΑΜ , τους αγώνες του για την πατρίδα, την επιτυχία του στο ΕΜΠ και την αδυναμία του να τελειώσει τις σπουδές του, τις φυλακίσεις και εξορίες, την ζωγραφική και ειδικά την αγιογραφία, τον αγώνα του για επιβίωση κυνηγημένος από το κράτος, τη ζωή του που την ονομάζει ΟΔΥΣΣΕΙΑ. Αξίζει εδώ να αναφέρω την εκτίμησή του στο γιατρό Ξενοφώντα Γρηγόρη, που κυριολεκτικά του έσωσε τη ζωή, όταν οι βασανιστές του του επέτρεψαν να τον δει “όταν με είδε , είπε επί λέξη : κύριοι, εγώ είμαι γιατρός όχι θεός, ο άνθρωπος αυτός μόνο με θαύμα μπορεί να σωθεί. Ο γιατρός τελικά έγινε και θεός για μένα και με επανέφερε στη ζωή, χωρίς όμως μνήμη” (σελίδα 60).. 12)ΕΝΑ ΔΙΔΑΓΜΑ ΤΟΥ Θ.Κ.: χαρακτηρίζεται εδώ συγγραφέας που γράφει πεζά και στοχαστικά κείμενα, αποδεικνύοντας πως μπορεί θαυμάσια να γράψει κανείς, όταν είναι εραστής της ζωής (σελίδες 72-3 αναφορά στα φυτά και τα ζώα της φύσης, στην πεταλούδα και τη μέλισσα. 13)ΕΖΗΣΕ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΟΠΩΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΗΘΕΛΕ: Εδώ γίνεται αναφορά στα παιδιά του και την αγάπη τους για τον πατέρα που η Τέχνη δεν τα άφησε να τον χορτάσουν (Σταυρούλα σελίδα 76 και Ζώης σελίδα 78). 14) ΟΙ ΟΜΟΤΕΧΝΟΙ ΜΙΛΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΝ Θ.Κ.: Εδώ ο Διονύσης Ζαβερδινός και η Φανή Κουλοχέρη τονίζουν το πάθος, τον ανθρωποκεντικό χαρακτήρα της Τέχνης του και την Ανθρωπιά του Θ.Κ. 15) Τέλος, γίνεται περιγραφή έργων με ιδιαίτερη σημασία και συμβολισμό: Φωτεινός ο Ζευγολάτης(πώς θα μπορούσε άραγε να τον παραλείψει, αφου ο αγωνιστής της ζωής και σύμβολο έζησε στον Κόντρο, πάνω ακριβώς από το χωριό του τα Ασπρογερακάτα;), η Αγία Οικογένεια, ο Ποιμήν, η Λευκαδίτισσα, η Σαπφώ, ο σιδηρουργός.
Την περιδιάβαση στα κεφάλαια του βιβλίου , τη θεώρησα αναγκαία, προκειμένου να τονίσω τη σημασία αυτής της βιογραφίας, που πρέπει όλοι να διαβάσετε, για να γνωρίσετε καλύτερα το μεγάλο ζωγράφο και Άνθρωπο Θεμιστοκλή Καρφάκη και να αξιολογήσετε τη σημαντική δουλειά του συγγραφέα Θ. Γεωργάκη , ο οποίος έκανε κάτι πολύ σημαντικό για το τιμώμενο απόψε πρόσωπο. Κλείνοντας, ευχαριστώ θερμά το Θοδωρή για την τιμή και την εμπιστοσύνη, καθώς και την οικογένεια. Στο συγγραφέα εύχομαι καλή συνέχεια στο συγγραφικό και όχι μόνο έργο του. Στην οικογένεια, που φυσικά είναι περήφανοι για τον άνθρωπό τους, συνιστώ να μη σταματήσουν τον αγώνα για τη δικαίωσή του. Γιατί ο Άνθρωπος και Αγωνιστής ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΚΑΡΦΑΚΗΣ πρέπει να πάρει τη θέση και την τιμή που του αρμόζει στη Λευκάδα μας , στην Ελλάδα και γενικότερα στο οικουμενικό στερέωμα, μιας και έζησε και εκτός των συνόρων, αλλά και γιατί οι αγώνες του και η Τέχνη του αφορούν την Ανθρωπότητα.
Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο!
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η ομιλία εκφωνήθηκε στις 18-8-2026, σε εκδήλωση που οργάνωσαν: το Κοινοτικό κατάστημα Καρυωτών Λευκάδας, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Καρυωτών ΝΗΡΙΚΟΣ, η οικογένεια του Θεμιστοκλή Καρφάκη. Τους ευχαριστώ θερμά και τους εύχομαι “ΚΑΛΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ σε ό,τι κάνουν”.
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΛΙΒΙΤΣΑΝΟΥ ΝΤΑΝΟΥ
