“Αν είμαστε ενωμένοι με τον Χριστό, ο «άλλος» γίνεται ο πλησίον”
Του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού
Ήταν πριν από περίπου ογδόντα χρόνια, το 1944, λίγο πριν τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, όταν ένας διάσημος Γάλλος φιλόσοφος έγραψε μια φράση που συντάραξε την Ευρωπαϊκή κοινωνία: «Η κόλαση είναι οι άλλοι».
Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε φιλοσοφία για να καταλάβουμε τί εννοεί ο φιλόσοφος με αυτή την φράση. Ο άνθρωπος, πολλές φορές, δυσκολεύεται να ζήσει μαζί με τους άλλους. Πληγώνεται από την συμπεριφορά τους, φοβάται την κρίση τους, υποφέρει από την απόρριψη και αισθάνεται ότι η ζωή μαζί τους βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο της κατακρίσεώς τους.
Τότε, μπορεί να γεννηθεί μέσα του η σκέψη: «Καλύτερα να είμαι μόνος μου. Δεν έχω ανάγκη κανέναν».
Όμως η μοναξιά δεν είναι η λύση. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς σχέση επικοινωνίας. Έχει ανάγκη τον άλλον. Έχει ανάγκη να αγαπήσει και να αγαπηθεί, να προσφέρει και να δεχθεί, να μοιραστεί την χαρά και τον πόνο με τον διπλανό του.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που κάνει σήμερα τις σχέσεις των ανθρώπων δύσκολες: η καχυποψία. Πολλές φορές βλέπουμε τον άλλον και, πριν ακόμη τον γνωρίσουμε, υποψιαζόμαστε τις προθέσεις του. Νομίζουμε ότι κάτι θέλει να μας αποσπάσει. Ότι προσπαθεί να μας εκμεταλλευθεί. Ότι θέλει να μας ξεγελάσει ή να μας βλάψει.
Αυτή η καχυποψία δηλητηριάζει τις ανθρώπινες σχέσεις. Εκεί όπου θα μπορούσε να υπάρχει η εμπιστοσύνη, γεννιέται ο φόβος. Εκεί όπου θα μπορούσε να υπάρχει η συνεργασία, γεννιέται ο ανταγωνισμός. Εκεί όπου θα μπορούσε να υπάρχει η αγάπη, δημιουργείται η απόσταση.
Όταν η καχυποψία, λοιπόν, γίνεται τρόπος ζωής, ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει παντού εχθρούς. Κλείνεται στον εαυτό του και δυσκολεύεται να πλησιάσει τον άλλον.
Σήμερα, ο Απόστολος Παύλος μας δείχνει έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.
Στην σημερινή Αποστολική περικοπή, απευθύνεται στους Χριστιανούς των Κολοσσών, μιας πόλεως της κεντρικής ενδοχώρας της Μικράς Ασίας. Ο Παύλος γράφει την επιστολή εν όσω, σύμφωνα με την παράδοση, βρίσκεται στην φυλακή της Ρώμης, στην πρώτη του αιχμαλωσία. Βιώνει στιγμές, κατά τις οποίες, συνήθως, η μοναξιά και η απόσταση από τους ανθρώπους μεγαλώνει. Κι όμως! Καθώς ο Παύλος μιλά για τους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά του ή για εκείνους με τους οποίους στέλνει την επιστολή, δεν μιλά σαν άνθρωπος μόνος και εγκαταλειμμένος. Αντίθετα!
Μιλά, εκφράζοντας απέραντη χαρά για τους δεσμούς που τον συνδέουν μαζί τους. Μιλά με ευγνωμοσύνη που υπάρχουν στην ζωή του. Μιλά με αδελφική αγάπη. Τον συνεργάτη του Τυχικό τον ονομάζει «αγαπητόν αδελφόν και πίστόν διάκονον». Τον συνοδοιπόρο του Ονήσιμο, «πιστόν και αγαπητόν αδελφόν» (4:7-9).
Και, καθώς αναφέρεται με τα ίδια συναισθήματα και σε ορισμένους ακόμη, συμπληρώνει κάτι πολύ όμορφο: ότι οι άνθρωποι αυτοί έγιναν γι’ αυτόν «παρηγορία» (4:11).
Ο Παύλος βρίσκεται στην φυλακή. Στερείται την ελευθερία. Έχει όμως ανθρώπους που στέκονται κοντά του, αποτελώντας γι’ αυτόν στήριγμα και απαντοχή. Πόσο διαφορετική είναι αυτή η εικόνα από εκείνη του ανθρώπου που βλέπει παντού εχθρούς!
Για τον Παύλο, ο «άλλος» δεν είναι κάποιος που πρέπει να φοβηθώ, να ανταγωνιστώ ή να εξουσιάσω. Αντιθέτως, είναι ο αδελφός μου. Και λίγο πριν από τους χαιρετισμούς αυτούς, ο Απόστολος γράφει: «Τα λόγια σας (ακόμη και προς εκείνους που δεν είναι μέλη της Εκκλησίας), να είναι πάντα γεμάτα χάρη κι όχι ανούσια» (4:6).
Τί απλή και πόσο σημαντική συμβουλή! Να μιλάμε στους άλλους με καλοσύνη. Να μην τους προσβάλλουμε. Να μην βιαζόμαστε να τους καταδικάσουμε. Να ακούμε. Να προσπαθούμε να καταλάβουμε. Να δίνουμε χώρο στον άλλον. Ο άνθρωπος απέναντί μας, όποιος κι αν είναι, δεν είναι απλώς «ο άλλος». Είναι ένας άνθρωπος σαν κι εμάς. Έχει τις χαρές και τις λύπες του. Έχει τις αδυναμίες και τους φόβους του. Κάνει λάθη, όπως κάνουμε κι εμείς. Πληγώνεται, όπως πληγωνόμαστε κι εμείς. Έχει ανάγκη από αγάπη, όπως κι εμείς.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας καλεί να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον συνάνθρωπό μας: Ο άνθρωπος που με δυσκολεύει δεν είναι απαραίτητα εχθρός μου. Εκείνος που με πληγώνει μπορεί να γίνει αφορμή να μάθω την συγχώρηση. Εκείνος που υποφέρει μπορεί να γίνει ο άνθρωπος στον οποίο θα προσφέρω την συμπαράστασή μου. Εκείνος που έχει ανάγκη, μπορεί να γίνει η ευκαιρία να καταλάβω ότι η ζωή μου δεν υπάρχει μόνο για να ικανοποιώ τον εαυτό μου. Εκείνος που φοβάμαι πως θα με βλάψει, μπορεί να γίνει ο πιο πιστός μου φίλος και ο πιο αξιόπιστος συνεργάτης μου.
Η σημερινή Αποστολική περικοπή αποκαλύπτει την μεγάλη διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο που ζει, στηριζόμενος μόνον στα ανθρώπινα συναισθήματά του και σε εκείνον που προσπαθεί να ζήσει, αντλώντας αγαθή προδιάθεση για τους άλλους από την αγάπη του Χριστού.
Ο άνθρωπος, ο οποίος στηρίζεται μόνο στις δυνάμεις του, εύκολα κουράζεται από τους άλλους. Σχετίζεται, περιμένοντας διαρκώς από αυτούς να τον καταλάβουν, να τον αποδεχθούν και να τον δικαιώσουν. Και όταν αυτό δεν συμβαίνει, αισθάνεται προδομένος, πληγώνεται και απομακρύνεται.
Ο Χριστός όμως μας δείχνει έναν άλλο δρόμο: Δεν μας υπόσχεται ότι οι άνθρωποι θα είναι πάντοτε όπως τους θέλουμε. Μας μαθαίνει όμως να τους βλέπουμε διαφορετικά. Να μην τους βλέπουμε μόνο με τα μάτια της δικής μας απαιτήσεως αλλά με αυταπάρνηση και αγάπη.
Αυτή η διαφορετική στάση προς τους συνανθρώπους μας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σκοπούς της πνευματικής ζωής της Εκκλησίας μας. Για τον λόγο αυτό, η συμμετοχή μας στην εκκλησιαστική – μυστηριακή ζωή δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην τήρηση κάποιων εντολών ή στην εκπλήρωση θρησκευτικών καθηκόντων. Σκοπός της είναι να μας ενώσει με τον Χριστό. Και όσο πλησιάζουμε τον Χριστό, τόσο αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον συνάνθρωπό μας.
Αν είμαστε ενωμένοι με τον Χριστό, ο «άλλος» δεν μπορεί να παραμένει απλώς ο «άλλος, ο αδιάφορος, ο ξένος». Γίνεται ο πλησίον.
Πολλοί άνθρωποι ζουν γύρω μας σαν να βλέπουν στα πρόσωπα των άλλων την κόλασή τους. Το Ευαγγέλιο όμως μας καλεί να αλλάξουμε την ματιά μας και να ζεστάνουμε την καρδιά μας. Αυτό είναι το μεγάλο θαύμα που μπορεί να επιτελέσει ο Χριστός μέσα στην καρδιά του ανθρώπου:
Τον άνθρωπο που βλέπουμε ως ξένο, να τον δούμε ως αδελφό. Τον άνθρωπο που αντιμετωπίζουμε ως απειλή, να τον πλησιάσουμε. Τον άνθρωπο που γεμίζει συχνά την καρδιά μας με καχυποψία, να του χαρίσουμε την εμπιστοσύνη μας.
Σε μία κοινωνία που απομονώνει, απομακρύνει και διχάζει τους ανθρώπους, η Εκκλησία, με την Χάρη του Θεού, θεμελιώνει έναν άλλον τρόπο ζωής που περιγράφεται σε τρεις φράσεις:
